BARTKIEWICZ Bernard

Aneta Sowa

st. sierż.-Sgt (709618) Bernard BARTKIEWICZ ur. 01.04.1899; kancelista. 1947 Polska – (Tadeusz J. KRZYSTEK - POLSKIE SIŁY POWIETRZNE W WIELKIEJ BRYTANII W LATACH 1940-1947; 2011)

BARTKIEWICZ

Aneta Sowa

1. Piloci i personel 318. Dywizjonu na lotnisku Trigno we Włoszech w 05.1944 r. Stoją os lewej: NN. RADWAŃSKI, IGNATOWSKI, BUCKIEWICZ, KARLIKOWSKI, SCHREIBER, NN, TATARSKI, NN, GAWORSKI, MICHNIEWICZ, ZIELIŃSKI, KALITA, GÓRNIAK, PACZUSKI, GALICKI, KESSERLING. Rząd środkowy: KOŃ, THORPE, WIŚNIOWSKI, NARCLAY (Australia), WIELOCHOWSKI, RAYSKI, MOSZYŃSKI, NN, NARZYMSKI, SHARP, PREISH, KALINOWSKI. Siedzą: NN CHEŁMIŃSKI, BARTKIEWICZ, GADOMSKI, SĘP-SZARZYŃSKI, KRASZEWSKI, TATE. (AERO 3/2007).

BARTELSKI Jan Mieczysław

Aneta Sowa

por.-F/Lt (P-2454) Jan Mieczysław BARTELSKI ur. 08.02.1922; pilot; 304 Dywizjon Bombowy. 1994 Londyn SW19 (UK) – (Tadeusz J. KRZYSTEK - POLSKIE SIŁY POWIETRZNE W WIELKIEJ BRYTANII W WIELKIEJ BRYTANII W LATACH 1940-1947; 2011)

BARTEL Ryszard

Aneta Sowa

inż. Ryszard BARTEL – przedwojenny konstruktor lotniczy. W 1966 r. uczestniczył w „Zlocie Trzech Pokoleń Lotników" w Dęblinie – (LOTNICTWO 3/2010)

inż. Ryszard BARTEL – konstruktor wolnonośnych płatów. – (LOTNICTWO Z SZACHOWNICĄ Nr 40)

inż. Ryszard BARTEL – w 1924 r. objął kierownictwo biura konstrukcyjnego w wytwórni SAMOLOT – (SKRZYDLATA POLSKA 1/2000)

Ryszard BARTEL – konstruktor, lotnik-weteran wojny 1920. 12.11.1957 r. zaproszony na zebranie inaugurujące nowe życie KSL w Warszawie – (SKRZYDLATA POLSKA 11/2009)

inż. Ryszard BARTEL – w 11.1925 r. na konkursie na polski projekt konstrukcji samolotu ogłoszony przez Departament IV Żeglugi Powietrznej, przedstawił projekt jednomiejscowego myśliwca. Na początku 11.1926 r. szef biura konstrukcyjnego Wielkopolskiej Wytwórni Samolotów, przedstawił płk. RAYSKIEMU projekt samolotu do nauki pilotażu – dwupłatowca BM-2. – (Hubert MORDAWSKI – POLSKIE LOTNICTWO WOJSKOWE 1920-1939)

ppor. inż. pil. Ryszard BARTEL – ur. 22.03.1897 r. w Sławniowie k/Wolbromia, w województwie kieleckim. s. Hermana i Salomei z Borków. Lotnictwem zainteresował się bardzo wcześnie. Już jako 13-letni uczeń szkoły handlowej w Sosnowcu budował modele latające i studiował we własnym zakresie zagadnienia lotnicze (1910). Jeden z modeli własnego pomysłu miał ruchome żaluzjowe skrzydła. Inny, zbudowany w układzie kaczki, wzorowany był na modelu lotni-kaczki Czesława TAŃSKIEGO. Potem zbudował ornitopter o rozpiętości 6,4 m, na którym w 1911 r. wykonał z niskiego pomostu kilkanaście skoków w Sielcu koło Sosnowca. Zbudował również 35-kilogramowy szybowiec-lotnię. Pierwsze skoki-loty na szybowcu własnej konstrukcji w układzie konwencjonalnym wykonał w lecie 1911 r. Po krótkim pobycie w Łodzi wyjechał do Warszawy, gdzie w 06.1916 r. uzyskał maturę w Szkole Realnej im. Wróblewskiego, po czym rozpoczął studia na Politechnice Warszawskiej, którą ukończył (z przeszło 2-letnią przerwą) w 1924 r., uzyskując dyplom inżyniera-mechanika. W czasie studiów, szukając dróg ulepszenia samolotu, zbudował model latający z automatycznym sterowaniem na zasadzie wahadła. W 1916 r. był jednym z trzech współorganizatorów (z F. SUCHOSEM i Z. BRURMEREM) Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej. W 1917 r. ukończył w Warszawie I Kursy Żeglugi Napowietrznej, biorąc udział w opracowaniu skryptu z aerodynamiki. Jako student wziął w 1918 r. czynny udział w rozbrajaniu Niemców na lotnisku Mokotowskim, należał bowiem do Konspiracyjnego Tajnego Związku Lotników. W tym że 1918 r. zaprojektował samolot sportowy, którego budowę w warsztatach KOENINGA przy ulicy Książęcej przerwało wyzwolenie Warszawy od Niemców. W Wojsku Polskim, do którego wstąpił ochotniczo w 1918 r., był początkowo mechanikiem lotniczym, a następnie ukończył w Warszawie (19.05.-19.08.1919) Niższą Szkołę Pilotów, a następnie (19.08.-28.09.1919) II Szkołę Lotników w Krakowie gdzie szkolił się pod kierunkiem kpt. pil. Stanisława JAKUBOWSKIEGO. Wykorzystał urlop akademicki po wykorzystaniu którego 01.03.1920 r. skierowany został do OSOL w Toruniu gdzie przebywał do 20.04.1920 r. skierowany do Wyższej Szkoły Lotników w Poznaniu gdzie szkolił się do 01.10.1920 r. pod kierunkiem inst. pil. Adama HABER-WŁYŃSKIEGO. Po ukończeniu jako plutonowy, a potem sierżant-pilot pełnił służbę w 16 Eskadrze Wywiadowczej (Breguetów XIV) w Lidzie oraz w eskadrze wojsk Środkowej Litwy w Wilnie. Przeniesiony do rezerwy 15.12.1920 r., uzyskał potem w 1927 r. stopień ppor. rez. pilota. Po wojsku, w czasie studiów, był czynnym działaczem i długoletnim prezesem reaktywowanej Sekcji Lotniczej Koła Mechaników Studentów Politechniki Warszawskiej. Był asystentem prof. Czesława WITOSZYŃSKIEGO. W 1922 r. opracował pierwsze polskie profile lotnicze. W 1922 r. odbył półroczną praktykę lotniczą jako robotnik w wytwórni samolotów Bregueta we Francji. W 1923 r. startował jako pilot w pierwszym w Polsce Konkursie Ślizgowców (szybowców) w Białce k/Nowego Targu, zdobywając na szybowcu sekcji lotniczej SL-I Akar (konstrukcji Adama KARPIŃSKIEGO) II nagrodę. Wykonał m.in. lot trwający 2 min. 8 s. W 1925 r. wziął udział w pierwszym polskim konkursie na samoloty wojskowe i uzyskał nagrodę za projekt samolotu Bartel M-l Maryla. W latach 1924-1926 przebywał we Francji Pracował w polskiej misji wojskowej zakupów zagranicznych w Paryżu w charakterze inżyniera-kontrolera w fabrykach Poteza i Bleriota-Spada przy odbiorze samolotów dla wojska polskiego (Potez XV i Spad). Tam też zapoznał się z konstrukcjami i metodami produkcji w fabrykach lotniczych Lorraine-Dietricha, Ferboisa, Wibaulta i Farmana. Prowadził również w tym czasie systematyczne badania naukowe w Instytucie Aerodynamiki w Saint Cyr k/Paryża pod kierunkiem prof. TOUSSAINT (jego prace z tego okresu opublikowane zostały w biuletynie tego instytutu, a potem również w Warszawie w Biuletynie Instytutu Badań Technicznych Lotnictwa). Potem (1925-1926) pracował w fabryce Henri Poteza w Meaulte: odbiór rysunków licencyjnych i badanie metod fabrykacyjnych samolotów Potez XXV z ramienia Wielkopolskiej Wytwórni „Samolot" w Poznaniu, której pracownikiem był od 1925 r. Po powrocie do kraju, w wieku 29 lat, objął w wytwórni „Samolot" w Poznaniu stanowisko szefa biura konstrukcyjnego oraz głównego konstruktora. Wytwórnia produkowała wówczas samoloty szkolne według licencji (Hanriot 14 i 19) oraz prototypy jego konstrukcji: BM-2 (był pierwszym polskim samolotem szkolnym), BM-4, BM-5 (dwa ostatnie typy produkowano w kilku odmianach, także seryjnie dla lotnictwa wojskowego), BM-4c - rajdowy i BM-6 - szkolno-myśliwski. W 1927 r. opracował wersję sanitarną samolotu Hanriot 28 oznaczoną H-28S. Były to pierwsze samoloty wyprodukowane w Polsce, których zbudowano 16 egzemplarzy. Po likwidacji wytwórni „Samolot", przeszedł do pracy w Kierownictwie Zaopatrzenia Lotnictwa Departamentu Aeronautyki M.S. Wojsk. (1930-1932), w centrali odbiorczej (opracowanie przepisów technicznych badań i odbioru prototypowi samolotów seryjnych). W latach 1932-1937 pracował w Państwowych Zakładach Lotniczych (PZL-WP) w Warszawie, z początku jako kierownik fabrykacji, a potem jako szef wydziału przygotowawczego oraz asystent naczelnego dyrektora (K. KAŹMIERCZAKA) do spraw organizacji. Kierował tam przygotowaniami do produkcji seryjnej samolotów PZL: P-7, P-ll, Karaś, Łoś, Sum. Wyjeżdżał w tym czasie do Włoch, do fabryki Savoia-Marchetti, w celu poznania sposobu punktowego spawania stali nierdzewnej oraz do Turcji (Ankary i Kaiserie) i Rumunii (Brasov), w sprawach przygotowania i organizacji produkcji licencyjnej polskich samolotów myśliwskich PZL P-11. Ostatnie dwa lata przed wybuchem wojny (1937-1939) był dyrektorem technicznym w Lubelskiej Wytwórni Samolotów (LWS), mając specjalną misję przeorganizowania zakładów na wzór PZL w Warszawie (uruchomienie produkcji samolotów Żubr, Czapla i Mewa). Od 02.-05.1939 r. przebywał w USA, zapoznając się z doświadczeniami tamtejszego przemysłu lotniczego i możliwością przeniesienia tych doświadczeń na teren Polski. Pracę w LWS zakończył częściową ewakuacją fabryki, po zbombardowaniu jej przez lotnictwo niemieckie we 09.1939 r. W okresie II w.ś. przebywał w okupowanym kraju. Pracował jako wykładowca w szkołach technicznych II stopnia w Warszawie (Kolejowa, Mechaniczno-Elektryczna i Wawelberga), oraz dodatkowo w charakterze rzemieślnika. Po wyzwoleniu kraju powrócił do pracy w odrodzonym lotnictwie polskim. Od 1945 r. przez kilka lat zajmował stanowisko naczelnika Wydziału Technicznego w Departamencie Lotnictwa Cywilnego Ministerstwa Komunikacji, będąc jednocześnie wykładowcą na Wydziale Lotniczym w Szkole Inżynierskiej im.- Wawelberga. Latał też na samolotach sportowych. W 1948 r. został odsunięty od pracy w lotnictwie. Pracował poza nim jako pracownik naukowy kolejno w: Głównym Instytucie Organizacji Pracy i Ekonomiki, Polskim Komitecie Normalizacyjnym i w Biurze Konstrukcyjno-Technologicznym Maszyn i Urządzeń Budowlanych. Jednocześnie od 1951 r. był przez wiele lat wykładowcą w Politechnice Warszawskiej, gdzie m.in. przeprowadzał szereg nowatorskich prac z zakresu dydaktyki i teorii. W 1966 r. przeszedł na emeryturę. W pierwszej połowie lat siedemdziesiątych amatorsko opracował projekt dwupłatowego samolotu akrobacyjnego BM-7. Latał ogółem na 37 typach samolotów: szkolnych, sportowych i wojskowych oraz na szybowcach. Ryszarda BARTLA cechowała pasja społecznego działania. Był współorganizatorem i prezesem (1931 r.) Związku Polskich Inżynierów Lotniczych, współorganizatorem i prezesem Koła Lotniczego przy Stowarzyszeniu Mechaników Polskich (po 1945 r.), współorganizatorem Lotniczej Komisji Historycznej (1955), członkiem-założycielem Klubu Seniorów Lotnictwa Aeroklubu PRL (1956), którego był długoletnim wiceprezesem Rady Seniorów Lotnictwa oraz przewodniczącym Komisji Historycznej (1971-1975). Jeszcze przed i już po przejściu na emeryturę, całkowicie pochłonęła go historia lotnictwa polskiego, szczególnie przemysłu lotniczego. Pozostawił trwały ślad w piśmiennictwie lotniczym: napisał trzy rozdziały w pracy „Z historii polskiego lotnictwa wojskowego 1918 -1939" (Narodziny i rozwój przemysłu lotniczego w Polsce; Realizacja zaopatrzenia lotnictwa w sprzęt; Analiza, krytyczne uwagi, porównania, wnioski), która ukazała się w 1978 r. Wystąpił również w filmowym serialu telewizyjnym „Polskie Skrzydła", wzbogacając swą osobowością warstwę dokumentalną filmu. Za zasługi dla lotnictwa polskiego, za pracę zawodową i dydaktyczną oraz działalność społeczną, odznaczony został Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym (1948) i Srebrnym (1927) Krzyżami Zasługi; otrzymał Polową Odznakę Pilota nr 116 Dz. Pers. 19/1929 r.; był wyróżniony medalem pamiątkowym 50 lat Polskiego Lotnictwa Sportowego 1919-1969 oraz odznaką Zasłużonego Działacza Lotnictwa Sportowego. Zmarł 03.04.1982 r. w Warszawie, w wieku 85 lat. Pochowany został na Cmentarzu na Służewcu w Warszawie (Polska). Samoloty Ryszarda Bartla: 1918: Samolot sportowy projekt, którego budowę przerwano); 1925: M-l Maryla (projekt nagrodzony w konkursie wojskowym); 1926: BM-2 Szkolny, prototyp (oblot 07.12.); 1927: BM-4 Pierwszy samolot polskiej konstrukcji budowany seryjnie w kilku wersjach (oblot 20.12.), BM-3; 1928: BM-4a Zbudowano 22 egzemplarze w wytwórni „Samolot", BM-4d (oblot 02.04.) i BM-4c, BM-5a (oblot 27.07.); 1929: BM-5b (oblot 15.04.), BM-5c (oblot 30.08.); 1930: BM-4e (oblot 06.04.), BM-6a (oblot 08.04.); 1931: BM-4f, BM-4g, BM-4h (zbudowano 50 egzemplarzy w Podlaskiej Wytwórni Samolotów); 1971-1975: BM-7 (projekt amatorski); Litery BM w nazwie samolotów oznaczały: B od nazwiska BARTEL, M - od imienia żony Maryli, którą to literę wprowadził w 1925 r. do oznaczeń swych samolotów, po otrzymaniu nagrody w konkursie na samoloty wojskowe. – (CAW.Ap-, Waldemar WÓJCIK)

Opis zdjęć

1. pchor. pil. Ryszard BARTEL – pilot 16-ej eskadry wywiadowczej. (KU CZCI POLEGŁYCH LOTNIKÓW KSIĘGA PAMIĄTKOWA – 1933)

2. Ryszard BARTEL z modelem samolotu. (KU CZCI POLEGŁYCH LOTNIKÓW KSIĘGA PAMIĄTKOWA – 1933)

3. Ryszard BARTEL (z lewej) i pilot fabryczny Edmund HOŁODYŃSKI przy BM-5 – (SKRZYDLATA POLSKA 1/2000)

4. Pierwszy polski samolot budowany seryjnie – szkolny Bartel BM-4 (1928 – 72 szt.) poznańskiej wytwórni Samolot, konstrukcji inż. Ryszarda BARTLA – (SKRZYDLATA POLSKA 8/2003)